mattijsdiepraam.nl

Slecht spellen: eigen schuld, dikke bult?

Na de commotie over de groene en witte spelling stond de Nederlandse taal de afgelopen weken opnieuw in de aandacht. Voor de professionele taalgebruiker sprongen er twee gebeurtenissen uit.

De eerste was de hype rondom Beter Onderwijs Nederland, het platform van filosoof Ad Verbrugge dat pleit voor een radicale vernieuwing van het Nederlandse onderwijs – of beter gezegd, voor een radicale terugkeer naar ‘het oude leren’. Welk voorbeeld werd meermaals aangegrepen om de teloorgang van de onderwijskwaliteit op basisscholen en middelbare scholen te illusteren? Studenten die hun d’s en t’s niet meer op een rijtje hadden.

De tweede gebeurtenis was het vertrek van Piet van Sterkenburg, de man van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie en verantwoordelijk voor de laatste twee Groene Boekjes. De opmerkelijkste uitspraak van Van Sterkenburg in zijn afscheidsinterview in de Volkskrant: de nieuwe spelling (van ’95 en ’05) is helemaal niet moeilijk, maar niemand wil de extra inspanning ervoor doen. Hij dient bovendien zijn tegenstanders van repliek, die beweren dat de nieuwe spellingsregels zo belabberd zijn omdat ze te veel voorkennis vragen van de taalgebruiker. Een voorbeeld: wie de regel van de tussen-n goed wil uitvoeren, moet weten welk meervoud (of welke meervouden) een woord heeft. Wie dat niet weet en het dus moet opzoeken, kan net zo goed meteen het hele woord (met of zonder tussen-n) opzoeken in het woordenboek. Lees verder…

De beginselenwet van de Werkgroep Spelling

In onze vorige columns maakten we er al bezwaar tegen: de rigoureuze makeover die de Leidraad voor de spelling van het Nederlands heeft ondergaan. De versie van Jan Renkema uit 1995 werd immers ontoegankelijk en onvolledig geacht, zodat de Taalunie aanleiding zag de spellingsactualisering van 2005 vergezeld te laten gaan van een frisse nieuwe Leidraad – om redenen van klantvriendelijkheid uiteraard.

Zo gebeurde het dat de Vlaamse taaljournalist Ludo Permentier de opdracht kreeg de Leidraad van Renkema te doen vergeten. Wel, dat is hem prima gelukt. Bijna geen woord is hetzelfde. Bijna geen regel is ook hetzelfde.

Maar de spellingsactualisering ging toch gepaard met minimale regelaanpassingen? In theorie wel. In de praktijk hebben de klantvriendelijke herformuleringen geleid tot diverse (onbedoelde) kleine regelveranderingen. Eerder betrapten wij de Werkgroep Spelling daar al op met betrekking tot de vervoeging van werkwoorden van Engelse herkomst. Lees verder…

De nieuwe spelling en de mediaboycot

‘Lelijk’, ‘niet van ons’ en ‘onlogisch’. Dat waren de voornaamste punten van kritiek die de afgelopen dagen waren te beluisteren op de nieuwe spelling. Dat is jammer, want het is kritiek die eenvoudig is te pareren. De spelling van 2005 is uit zichzelf niet minder esthetisch dan die van 1995 of 1954. Het populistische argument dat grijze heren vanuit een ivoren toren wikken en beschikken, snijdt geen hout, want hoe had men zich een democratische totstandkoming van onze spelling voorgesteld? En onlogischer is onze spelling er evenmin op geworden. Sterker nog, het creëren van een onbedwingbare logica lijkt een van de voornaamste doelen te zijn geweest van de Werkgroep Spelling. In de Nova-uitzending van 19 december jl. benadrukte Woordenlijst-samensteller Piet van Sterkenburg niet voor niets dat vanaf nu elke spelling is ‘te beredeneren’.

Het heeft er veel van weg dat deze argumenten de basis vormen van de boycot die diverse toonaangevende media hebben afgekondigd ten aanzien van de nieuwe spelling. Die boycot is weliswaar begrijpelijk, maar ook contraproductief. Alle emotie staat namelijk in de weg van de inhoudelijke kritiek die de Taalunie wel degelijk verdient. Op drie allerminst gevoelsmatige gronden hebben wij als professioneel taalgebruikers bezwaren tegen de nieuwe spelling en de totstandkoming ervan. Lees verder…

De makeover van het Groene boekje

Wie weleens naar Lookinggood of andere metamorfoseprogramma’s kijkt, kan concluderen dat een leuke coupe, wat make-up en vlotte garderode voor het oog heel wat doen. Het contrast tussen voor en na wordt versterkt door een onopgemaakte slobbertoestand vooraf (de kandidaat wordt immers in zijn of haar dagelijkse bezigheden onderbroken) en een tot in de puntjes gestileerd eindresultaat. Toegegeven, de betreffende mannen en vrouwen zien er inderdaad tien jaar jonger uit en aan het modebewustzijn van de Nederlander kan best nog wel wat worden verbeterd. Maar van een metamorfose is geen sprake. Het blijven dezelfde mensen, met dezelfde gezondheid, hetzelfde lijf, dezelfde eigenaardigheden. Wezenlijk is er niets veranderd.

Hetzelfde kunnen we zeggen van de nieuwe Leidraad en Woordenlijst Nederlandse Taal, die 15 oktober a.s. zullen verschijnen en vanaf augustus 2006 officieel van kracht zijn. Het is oude wijn in nieuwe zakken. Het is weliswaar prijzenswaardig dat de Nederlandse Taalunie een evaluatietermijn van tien jaar is overeengekomen, om te voorkomen dat de Woordenlijst niet langer de actuele woordenschat van de Nederlandse taal zou herbergen, zoals met het Groene boekje van 1954 het geval was. Zo ben ik er verheugd over dat het inmiddels anachronistische on line is vervangen door online. Tegelijk is het jammer dat de opknapbeurt vooral cosmetisch is. Dat was ook de opdracht – een herziening die ‘geen aanleiding mag geven tot wijzigingen aan de van kracht zijnde officiële spellingsvoorschriften’ – maar aangezien er toch hier en daar aan de regels is gemorreld, had er best wat meer in gezeten. Lees verder…