Kunnen we de wereld veranderen? Of zijn de mechanismen van het marktdenken zo sterk dat we de systeemfouten er nooit uit krijgen? Een arbeidsmarkt die een bonus op improductiviteit legt, een voedselmarkt die roofbouw pleegt, communicatie die voor het snelle succes gaat: het lijken van die niet te stuiten mechanismen. Met andere woorden: blijft de hoop op een duurzame samenleving ijdel omdat de mens nu eenmaal een hebberige kleuter is?

Crisis of niet, onze samenleving is de beste. Daar zijn de meeste mensen in het westen het van harte over eens. Democratie en de vrije markt: we beroemen ons maar al te graag op die populaire exportproducten van ons neoliberale paradijs. Toch zitten er in het systeem diverse fouten ingebakken die we er maar moeilijk uit krijgen. Terwijl ze weinig bijdragen aan de houdbaarheid van onze samenleving op de lange termijn. Het zijn fouten die iedereen op z’n klompen aanvoelt, maar waar niemand iets tegen schijnt te kunnen doen. Want als puntje bij paaltje komt, blijven de meeste mensen hebberige kleuters.

De zalige belofte van improductiviteit

Het neoliberale denken zou de hemel op aarde brengen: de vrije markt leidt ons immers vanzelf naar de efficiëntste en dus beste maatschappij. Maar soms leiden vraag en aanbod tot efficiency op de verkeerde plaatsen. Neem de arbeidsmarkt. In de zorg, het onderwijs, maar ook in het bedrijfsleven hebben we de afgelopen decennia een beweging gezien naar zo min mogelijk uitvoerend werk. Mensen voor de klas, handen aan het bed: ze zijn niet meer te vinden. Daardoor moeten we ongediplomeerde leraren voor de klas zetten en verpleegkundigen en ziekenverzorgenden uit het buitenland halen – waardoor we rap een tweede generatie gastarbeiders zien ontstaan.

Verder lezen over deze systeemfouten van het marktdenken? Je leest het vervolg op Workimprovers.