Het gebeurt niet vaak dat je content voor een relatiemagazine ook online kunt laten zien, behalve wellicht als pdf. Daarom is het leuk dat er nu ook online is te genieten van zo’n artikel van mijn hand: geschreven voor LeesVerder, het relatiemagazine van bibliothekenleverancier NBD Biblion, nu ook op deboekensalon.nl.
Het gaat over mediatoerisme, het verschijnsel dat lezers en kijkers op reis gaan naar de locaties die een rol spelen in boeken, films en tv-series. Het schijnt een trend te zijn, vandaar dat het artikel is geschreven als ’trendartikel’, en wordt nu zelfs onderwerp van serieus wetenschappelijk onderzoek. Ik zou zeggen: ga het eens lezen.
Misschien is ’t dan ook leuk om de kaderteksten erbij te zien die wel in het magazine verschenen, maar niet bij het online-artikel zijn opgenomen:
“Onze wandeling zit altijd vol”
Douwe van der Bijl van de bibliotheek in Groningen houdt al sinds 1988 literaire wandelingen. Vorig jaar is de beschrijving van die stadswandeling geheel vernieuwd en herdrukt. Van der Bijl neemt lezers drie keer per jaar langs plaatsen waar schrijvers en dichters hebben geleefd en gewoond – van Belcampo tot Jean-Pierre Rawie – of waar Groningen het decor is geweest. Denk aan Onder professoren van Hermans of Het peerd van Ome Loeks van Ab Visser. “De wandelaars komen natuurlijk voor de smeuïge verhalen, maar ze schrijven ook driftig titels mee. Het is een mooie manier om mensen kennis te laten maken met minder bekend literair werk. Je ziet na een wandeling altijd even een uitleenpiek onder bepaalde boeken. Soms hebben mensen een speciale reden: laatst wandelde er een stel mee dat nog onder Hermans had gestudeerd.” Volgens Van der Bijl is de stijgende populariteit vooral een kwestie van toegenomen vrije tijd. “In de bibliotheek staan enorm veel folders met activiteiten – die vinden allemaal gretig aftrek. Onze wandeling zit ook altijd vol. We organiseren ‘m ook op verzoek, vooral voor leesclubs, nog zo’n trend in onze samenleving.”
“Het geheim zit niet in de plek, maar wat de schrijver ermee doet”
“Eigenlijk hoop je als schrijver dat je de verbeelding zo weet te prikkelen dat de echte locatie er niet meer toe doet.” Philibert Schogt is filosoof en schrijver. Hij schreef met Beste reiziger (De Arbeiderspers 2009) een roman over reidgidsenschrijver Max Vermeer, die de culturele toerist ertoe moet verleiden om unieke locaties te bezoeken. Het opmerkelijke is dat Max liever lui is dan moe. Het is zijn overtuiging geworden dat je in tijden van Google net zo goed vanuit je leunstoel een exotisch oord kunt beschrijven. “De romanschrijver mag zijn verbeelding de vrije loop laten gaan, maar de toerist eist van de reisgidsenschrijver dat die ter plaatse is geweest. Dat werkt zelfs door in een roman: ik heb boze reacties gehad van lezers die zich door Max belazerd voelden!” Mediatoeristen gaan volgens Schogt op zoek naar de overtreffende trap van hun eigen fantasie. “Het geheim zit ‘m niet in de plek zelf, maar wat de schrijver met die plek doet. Als de passie voor een kunstwerk maar groot genoeg is, dan wil je de totale ervaring. Misschien zit er ook een religieuze component in. Nu het hiernamaals is weggevallen, gaan mensen op zoek naar het aardse paradijs. Die ideale wereld vinden ze op vakantie. Dan staat de tijd even stil en kunnen mensen buiten hun eigen leven komen te staan. Fictie waarin wordt gereisd of waarin een plaats een belangrijke rol speelt, kan die hang naar mysterie versterken.” Schogt zou het geweldig grappig vinden als lezers juist geïnspireerd door Beste reiziger op pad zouden gaan. Het boek stond in reisboekhandel Pied-à-Terre maandenlang gebroederlijk naast de ‘echte’ reisgidsen. “Het zou de omgekeerde wereld zijn. Maar ik ga graag mee en wil dan zelfs uit eigen werk voordragen.”