Goed idee, slechte uitvoering
De theoretische voordelen van vierwielaandrijving worden al sinds de jaren tachtig volop in de praktijk uitgebuit in de rallysport. Waarom dan niet in de Formule 1? Omdat het niet meer kan: 4WD is verboden in de F1. Maar er waren toch ooit F1-auto’s met 4WD? Ja, maar de F1-teams lieten het idee vallen voordat ze het goed en wel hadden uitgewerkt. Slicks en aerodynamica deden de rest, zo zagen we in het vorige deel van deze DF-serie over de innovatiegeschiedenis van de Formule 1.
Tot aan het eind van de jaren vijftig was vierwielaandrijving een schaars fenomeen in de autosport, en meestal een bijgedachte bij een ander revolutionair concept. Neem de Spyker van 1904, die niet alleen vierwielaandrijving had maar ook de eerste auto was met een 6-cilindermotor. De auto verbaasde vriend en vijand door tijdens de Londense autoshow zomaar het bordes van Crystal Palace op te rijden en won daarna in de stromende regen de heuvelklim van de Birmingham Motor Club.
In de jaren dertig werd het idee weer opgepikt in de heuvelklimwereld, toen ook het concept van twee motoren in één auto een tijdje de nieuwste mode was. Tweemotorige auto’s in de Grand Prix-wereld, zoals de Alfa Bi-Motore, de Bugatti T45 en de Maserati V4 en V5, bleven vasthouden aan achterwielaandrijving, maar voor zijn heuvelbestijgende monster ‘Wuzzi’ koos Robert Waddy voor 4WD. Met twee luchtgekoelde JAP-motoren – één voor elke as – was de ‘Wuzzi’ adembenemend snel op rechte stukken, daarmee de theorie bevestigend dat 4WD enorme tractievoordelen oplevert. In de jaren vijftig zagen we een vergelijkbaar probeersel bij DB-Panhard voor de Formule 2, dat bestond uit twee aan elkaar gelaste achterzijden van een F3-chassis van DB met elk een 750cc-motor van Panhard. Het idee bleek te complex.
Tot diezelfde beoordeling kwamen Alfa Romeo en Mercedes. Alfa experimenteerde met 4WD voor de opvolger van de 158 en 159, de ‘Alfetta’ waarmee Farina en Fangio de eerste twee wereldkampioenschappen in 1950 en 1951 veroverden. De 160 zou in 1954 zijn debuut maken, maar het werd niks, ook vanwege de rare positie – achter de achteras! – die de coureur moest innemen. Mercedes verscheen wél op het toneel in 1954, met de onverslaanbare W196. Met achterwielaandrijving, want het chassis bleek zo goed dat 4WD niet nodig was. Om gewicht te besparen werd het systeem geschrapt, maar aan de W196 is nog steeds te zien dat hij oorspronkelijk voor 4WD is ontwikkeld. Let wel, dit 4WD-systeem was meer bedoeld als een soort mechanische traction control, want het zou alleen in de eerste versnelling werken.
De enige overwinning
Eind jaren vijftig kwamen de echte voorvaderen van de serieuze vierwielaandrijving – Tony Rolt en Freddy Dixon – dan eindelijk met hun grootse vinding: de viscokoppeling. Al voor de oorlog waren de twee begonnen met hun experimenten, na de oorlog werkten de gewiekste Dixon en Le Mans-winnaar Rolt (in 1953 met Duncan Hamilton) hun ideeën verder uit. Ze sloten een verbond met tractorfirma Ferguson en noemden hun systeem voortaan de Ferguson Formula (FF).
In 1961 was het eindelijk zover: de Ferguson P99 zag het licht, een F1-auto met de vierwielaandrijving van FF Developments. Stirling Moss – nooit te beroerd om op verzoek zomaar in andermans auto te stappen – won er de Gold Cup op Oulton Park mee, een van de vele F1-races van toentertijd die niet voor het WK meetelden. Het geschiedde uiteraard in de stromende regen en Moss was oprecht verbaasd over de hoeveelheid tractie. Maar de rest van het seizoen kwam de auto niet ver in handen van gentleman driver Jack Fairman en de P99 verdween weer uit beeld.
Achteraf was 4WD niet de oorzaak. Die conclusie bleek te haastig getrokken, en dat terwijl iedereen kon zien dat de P99 om een heel andere reden achterhaald was: de auto had de motor nog steeds voorin, terwijl de revolutie van de middenmotor allang had plaatsgevonden. Desondanks had de auto wél een keer gewonnen. De zege op Oulton Park zou zelfs de enige F1-overwinning voor een auto met 4WD blijven.
Het hele artikel lezen? Kijk verder op Driving-fun.com.