Kun je als internetpionier toch beginner zijn op het gebied van social media? Ruim 20 jaar geleden zette ik mijn eerste stappen op een internet dat zich nog achter een knipperende groene Unix-prompt schuilhield. In januari van dit jaar meldde ik mij aan op Facebook en besloot ik te gaan twitteren. Welke vier tips kan een ervaren socialmediabeginner je meegeven?
Noemde ik mezelf zojuist een pionier? Dat is niet alleen te veel eer, maar ook inaccuraat. Zelfs in 1991, toen ik ‘bewoner’ werd van het Amsterdamse internetexperiment De Digitale Stad, had ik het gevoel dat ik bijna de boot had gemist. Mijn vrienden hadden de opkomst van Hacktic meegemaakt en waren – tussen het afschieten van zelfbouwraketten vanaf het balkon van hun Bijlmerflat – al bezig met de uitvinding van het draadloze computernetwerk.
Zo verging het mij in de 20 jaar daarna voortdurend met de mijlpalen in de ontwikkeling van het net, zelfs als ze relevant waren voor mijn vak als tekstschrijver. CSS, WordPress, SEO, mobiel internet – steeds hobbelde ik er voor mijn idee achteraan. Anderen haalden de kastanjes uit het vuur, waarna ik met wat zelfstudie mijn achterstand snel inliep. (Dat is meteen het mooie aan internet: al verandert het medium voortdurend en heb je constant het idee dat je achter de feiten aanloopt, het internet biedt ook alle kennis die nodig is om jezelf bij te spijkeren.)
Facebook en Twitter: de Grote Twee
Met Facebook en Twitter ben ik zelfs écht te laat begonnen. Dat was nog een bewuste keuze ook. Wat kon Twitter in 140 tekens bieden aan een voorstander en liefhebber van de nuance? En hoe zou Facebook iets kunnen toevoegen aan het echte communitygevoel dat al jaren op forums bestaat? En dat was dan nog los van de privacykwesties waartegen ik aanhikte: op een forum ben je je nickname, maar op Facebook ben je jezelf en worden al je ontboezemingen zonder scrupules onderworpen aan datamining. Pas toen ik besloot om als zelfstandige verder te gaan, vond ik dat ik niet meer onder de Grote Twee uitkon. Nu kon ik opeens niet anders dan de social media in te zetten ter sluikse zelfpromotie, al noemen ervaren socialmediagoeroes dat natuurlijk het delen van waardevolle kennis en ervaringen.
In 2012 alsnog met social media beginnen – lekker laat inderdaad. En toch, het is maar met wie je je vergelijkt. Met de kleine groep die het voortouw neemt? Of met de grote groep die iets met een nieuwe trend doet omdat ze er iets mee moeten? De conclusie van de afgelopen maanden is dan ook: voor die laatste groep ben ik zelfs nu nog een pionier. En dan kun je eigenlijk zo laat instappen als je wilt. In mijn eerste week als zelfstandige raadde een relatie een socialmediacursus aan. Ze stuurde meteen mijn tweets door aan de goeroe die ze voor ogen had. Het eerlijke antwoord van de goeroe, waarvoor overigens hulde: “Die heeft helemaal geen cursus nodig, die gaat als een trein.” Na een paar weken gaf ik twittertips aan kennissen die tijden geleden met het medium waren begonnen, maar nog moesten uitzoeken wat je er eigenlijk mee kunt. Een tijdje later kreeg ik het verwijt dat ik wel heel veel aan Facebook deed voor iemand die het altijd had veroordeeld.
Feitelijk ben ik nog lang geen verstokte tweep of verwoede facebooker. Ik haal zeker niet alles eruit wat erin zit. Dat heeft deels te maken met het feit dat ik nog steeds erg gesteld ben op mijn privacy. Ik ben op internet geen open boek: ik open mijn boek alleen op specifieke bladzijden. Mede om die reden probeer ik social media zo min mogelijk automatisch aan elkaar te linken via allerlei apps – wat in mijn ogen alleen maar goed is, want elk medium heeft zijn eigen functie en verdient zijn eigen stijl, toon en onderwerpen. Je stopt je kroeguitspraken tenslotte niet in een envelop om die te laten bezorgen in de bedrijfskantine of bij je hobbyclubje. Elk medium apart aandacht geven voorkomt bovendien overkill op de diverse timelines, want je hebt er simpelweg de tijd niet voor.
Social media: niks moeilijks aan
Maar zelfs met mijn halfjaartje ervaring moet het van mijn hart: wat vinden anderen toch zo moeilijk aan social media? Misschien moet ik daarvoor teruggrijpen naar die vrienden die het draadloze interne netwerk uitvonden. Zij bouwden er een bestaan mee op, ik werd jaren later slechts consument van hun idee. Rijkelijk laat, zo was toen mijn indruk, maar achteraf had ik mijn eerste draadloze router eerder in huis dan het gros van de Nederlanders.
Op dezelfde manier zijn social media helemaal niet nieuw voor mij. Alleen heten ze nu toevallig Facebook en Twitter. Toen ik op internet begon, bestonden ze al. Toen waren het text-based multi-user dungeons, IRC-chatrooms en usenetgroepen. In de loop van de jaren negentig, toen het World Wide Web in zwang raakte, kwamen daar forums bij, in alle soorten en maten – nog ver voordat iemand het begrip Web 2.0 had gemunt. Veel socialer dan daar is het op internet nooit geworden. De echte discussie, de echte humor, de echte vriendschappen, de echte ruzies, je vindt ze nog altijd op forums, waar het gemeenschapsgevoel veel intenser is dan op Facebook en Twitter. En waar, in tegenstelling tot op blogs, oude koeien wel degelijk uit de sloot kunnen worden gehaald en thema’s jarenlang kunnen worden uitgebeend. Als je ergens leert wat de ware betekenis is van de kreet ‘social’, dan is het wel op een forum. Mezelf daarna wegwijs maken op Flickr en LinkedIn was vervolgens een fluitje van een cent, waarna Facebook en Twitter bijna als vanzelf gingen.
Misschien dat je in de heftigheid van een forum ook sneller de nieuwsgierigheid opdoet die nodig is om de ongeschreven regels van iedere mini-samenleving te doorgronden. Of moet je die nieuwsgierigheid gewoon van jezelf hebben? Het is in ieder geval mijn gewoonte om meteen de mores en de mogelijkheden van elk nieuwe omgeving te ontdekken. Voor social media kan dat via twee tactieken: op alle knoppen drukken en goed kijken wat anderen doen. Met de eerste handeling vind je uit wat er allemaal kan en volgens welke mechanismen het medium werkt, met de tweede ontleed je de verborgen grammatica van het medium. Die na een beetje goed lezen helemaal niet zo verborgen is. Als je die koppelt aan de babbel die je in het echte leven ook hebt, praat je binnen de kortste keren gezellig mee met wildvreemde mensen. Die sluikse zelfpromotie kun je vervolgens meteen achterwege laten – of in ieder geval op een leuke manier doen – want dat gaat dan helemaal vanzelf.
Hier is kortom mijn workshop social media:
1. Probeer alle knoppen uit.
2. Ontdek wat de taal van het medium is.
3. Geef elk medium zijn eigen aandacht.
4. Praat zoals je in het echt ook praat.
Veel moeilijker wordt het niet.