De beginselenwet van de Werkgroep Spelling

In onze vorige columns maakten we er al bezwaar tegen: de rigoureuze makeover die de Leidraad voor de spelling van het Nederlands heeft ondergaan. De versie van Jan Renkema uit 1995 werd immers ontoegankelijk en onvolledig geacht, zodat de Taalunie aanleiding zag de spellingsactualisering van 2005 vergezeld te laten gaan van een frisse nieuwe Leidraad – om redenen van klantvriendelijkheid uiteraard.

Zo gebeurde het dat de Vlaamse taaljournalist Ludo Permentier de opdracht kreeg de Leidraad van Renkema te doen vergeten. Wel, dat is hem prima gelukt. Bijna geen woord is hetzelfde. Bijna geen regel is ook hetzelfde.

Maar de spellingsactualisering ging toch gepaard met minimale regelaanpassingen? In theorie wel. In de praktijk hebben de klantvriendelijke herformuleringen geleid tot diverse (onbedoelde) kleine regelveranderingen. Eerder betrapten wij de Werkgroep Spelling daar al op met betrekking tot de vervoeging van werkwoorden van Engelse herkomst. (meer…)

De nieuwe spelling en de mediaboycot

‘Lelijk’, ‘niet van ons’ en ‘onlogisch’. Dat waren de voornaamste punten van kritiek die de afgelopen dagen waren te beluisteren op de nieuwe spelling. Dat is jammer, want het is kritiek die eenvoudig is te pareren. De spelling van 2005 is uit zichzelf niet minder esthetisch dan die van 1995 of 1954. Het populistische argument dat grijze heren vanuit een ivoren toren wikken en beschikken, snijdt geen hout, want hoe had men zich een democratische totstandkoming van onze spelling voorgesteld? En onlogischer is onze spelling er evenmin op geworden. Sterker nog, het creëren van een onbedwingbare logica lijkt een van de voornaamste doelen te zijn geweest van de Werkgroep Spelling. In de Nova-uitzending van 19 december jl. benadrukte Woordenlijst-samensteller Piet van Sterkenburg niet voor niets dat vanaf nu elke spelling is ‘te beredeneren’.

Het heeft er veel van weg dat deze argumenten de basis vormen van de boycot die diverse toonaangevende media hebben afgekondigd ten aanzien van de nieuwe spelling. Die boycot is weliswaar begrijpelijk, maar ook contraproductief. Alle emotie staat namelijk in de weg van de inhoudelijke kritiek die de Taalunie wel degelijk verdient. Op drie allerminst gevoelsmatige gronden hebben wij als professioneel taalgebruikers bezwaren tegen de nieuwe spelling en de totstandkoming ervan. (meer…)

De makeover van het Groene boekje

Wie weleens naar Lookinggood of andere metamorfoseprogramma’s kijkt, kan concluderen dat een leuke coupe, wat make-up en vlotte garderode voor het oog heel wat doen. Het contrast tussen voor en na wordt versterkt door een onopgemaakte slobbertoestand vooraf (de kandidaat wordt immers in zijn of haar dagelijkse bezigheden onderbroken) en een tot in de puntjes gestileerd eindresultaat. Toegegeven, de betreffende mannen en vrouwen zien er inderdaad tien jaar jonger uit en aan het modebewustzijn van de Nederlander kan best nog wel wat worden verbeterd. Maar van een metamorfose is geen sprake. Het blijven dezelfde mensen, met dezelfde gezondheid, hetzelfde lijf, dezelfde eigenaardigheden. Wezenlijk is er niets veranderd.

Hetzelfde kunnen we zeggen van de nieuwe Leidraad en Woordenlijst Nederlandse Taal, die 15 oktober a.s. zullen verschijnen en vanaf augustus 2006 officieel van kracht zijn. Het is oude wijn in nieuwe zakken. Het is weliswaar prijzenswaardig dat de Nederlandse Taalunie een evaluatietermijn van tien jaar is overeengekomen, om te voorkomen dat de Woordenlijst niet langer de actuele woordenschat van de Nederlandse taal zou herbergen, zoals met het Groene boekje van 1954 het geval was. Zo ben ik er verheugd over dat het inmiddels anachronistische on line is vervangen door online. Tegelijk is het jammer dat de opknapbeurt vooral cosmetisch is. Dat was ook de opdracht – een herziening die ‘geen aanleiding mag geven tot wijzigingen aan de van kracht zijnde officiële spellingsvoorschriften’ – maar aangezien er toch hier en daar aan de regels is gemorreld, had er best wat meer in gezeten. (meer…)

Taalverandering: top-down of bottom-up?

Misschien een beetje vreemd voor een bureau dat geschreven taal als product levert, maar deze column begin ik met spreektaal. Want is het u ook opgevallen dat u sprekers steeds vaker de klemtóón verkeerd hoort leggen? Klemtóón is in dit geval trouwens een verkeerd voorbeeld, want het gaat vaak om klemtonen die eigenlijk op de laatste of voorlaatste lettergreep gelegd dienen te worden, maar nu op de eerste lettergreep vallen. Opeens zijn het geen finan-cië-le verplichtingen, maar fi-nanciële verplichtingen. Een partij heeft geen sociáál gezicht meer, maar een sóciaal gezicht. Toegegeven, omgekeerd kan het ook. De afgelopen week stond namelijk de kinder-op-vang in de belangstelling, terwijl ik toch altijd dacht dat het om kin-deropvang ging.

Het zijn ook niet zomaar sprekers. De klemtoonverwisselaars komen uit de kringen van politiek en media. Het balletje hebben ze elkaar bij wijze van spreken naar elkaar toegerold. De gewoonte hebben ze elkaar aangepraat. Het is de klemtoon der gezagsdragers en opiniemakers, het sprekend bewijs dat de macht en de controle op de macht twee kanten van dezelfde medaille zijn. Het zijn Balkenende en Netwerk, Verhagen en Nova. In feite zijn de klemtoonverwisselingen markers van status. De gebruikers ervan laten door hun klemtoonverandering elkaar en het publiek weten dat zij tot de incrowd behoren. Het gebeurt op een onbewuste manier, net zoals gebruikers en gebruiksters van het Poldernederlands elkaar zonder het in de gaten te hebben codes toesturen die verborgen liggen in de verzakking van hun klinkerspectrum. (meer…)

Leugens preken, NIMBY’s kweken

Een paar weken geleden liep ik door de woonboerderij van voormalig staatssecretaris Cees van Leeuwen. Het huis moest in 2002 wijken voor de aanleg van het HSL-tracé. De Boskade in Hoogmade is inmiddels veranderd in een bouwput, nadat de aanleg van de A4 en een mislukte ruilverkaveling de laatste agrarische activiteiten ten einde brachten.

Ik kon een rondwandeling maken door het interieur doordat 35 bouwvakkers in de zomer van 2002 in vijf weken tijd de boerderij hebben gedemonteerd en daarna in Arnhem weer hebben opgebouwd. Nadat alles nauwkeurig was opgemeten en beschreven, werden de gevels in stukken van acht meter gezaagd en samen met alle andere bouwdelen op transport gezet naar Gelderland. Daar staat de boerderij vanaf juni dit jaar ter bezichtiging voor iedere bezoeker van het Nederlands Openluchtmuseum. De inrichting is zoals ze in 2002 is achtergelaten.

Op de televisie in de studeerkamer van Van Leeuwen werd een videoband vertoond. Daarop was de advocaat in muziekrecht en kortstondig politicus aan het woord over de gebeurtenissen die aanleiding gaven tot de onteigening. De man die ooit bij rockgroep Kayak de bas bespeelde, trok in eerste instantie fel ten strijde tegen de afbraak van zijn kapitale optrekje, zoals een echte NIMBY (Not In My Backyard) betaamt. Na veel getouwtrek met het HSL-consortium en het ministerie van Verkeer en Waterstaat kwam er een aankoopprijs van 1,36 miljoen euro uit en de mogelijkheid een stuk verderop een nieuw huis te bouwen. (meer…)